آیا نزاع مقتدی صدر با حکومت بحرین، به خروج او از محور ریاض منجر می‌شود؟

به گزارش راهبرد معاصر؛ در میان شخصیت های سیاسی-مذهبی اصلی عراق، شاید هیچ کس به اندازه مقتدی صدر، در منتهی الیه دو طیف کاملا متضاد قرار نگرفته باشد. اما به نظر می رسد با بالا رفتن سن وی، گرایش بیشتری به برجسته سازی بعد عربی هویت خود پیدا کرده تا جنبه شیعی. البته این به معنای تبدیل مقتدی صدر به بازیگری 100% ضد ایرانی نیست بلکه او حداقل آن طور که می گوید، به دنبال "توازن" است. با این همه، روابط مقتدی صدر با ریاض، در دوره پساداعش، بسیار حسنه تر از ایران بوده است. شاید بتوان مقتدی را در امروز عراق، موتلف و البته نه متحد، سعودی ها خواند. خاندان سعودی که موفق نشده دولت عراق را کاملا به خود همراه سازد، برای حفظ نفوذ در همسایه عرب شیعی خود، بیش از هر کس به مقتدی صدر چشم دوخته است. اما تمامی این نزدیکی ها باعث نشده که صدر، باز هم مثل گذشته، رفتار رادیکال و غیرمنتظره نداشته باشد. در آخرین مورد، مقتدی، حاکم بحرین را در کنار رئیس جمهور سوریه (دو دشمنی خونی) قرار داده و از هر دو خواسته که قدرت را تحویل بدهند! مقتدی صدر، اولین شخصیت سیاسی شیعه بود که کمی پس از فوران تروریسم در سوریه، از بشار اسد خواست که قدرت را تحویل بدهد و رئیس جمهور این کشور را در طیف دیکتاتورها دانست. حالا مقتدی، با نام بردن از حاکم آل خلیفه در کنار بشار اسد، رسما هر دو را دیکتاتور خوانده و این یعنی شکاف در محور ریاض.

صدر، قوی ترین شاخه محور ریاض در عراق

عربستان، بازی علیه تمام شیعیان عراق با تکیه بر سنی ها را آزموده اما نتیجه ای جز شکست بدست نیاورده است. به همین خاطر است که از سال 2016، روش خود را تغییر داده و بیشتر از آن که روی جبهه های سنی سرمایه گذاری کند، بر طیف های شیعی، به خصوص حکیم و صدر متمرکز شده است. عبدالله الخربیط، در همین رابطه به راهبرد معاصر گفته بود که عربستان نه از سنی ها، بلکه از طیف صدر حمایت می کند. بدیهی است که با شخصیت کاریزماتیک صدر و سابقه مبارزاتی طولانی تر در خاندان وی، نفوذش از حکیم بیشتر باشد و به همین دلیل به این جمع بندی رسیدیم که صدر، اصلی ترین شاخه محور ریاض در عراق است.

بحرین، عضو دون پایه محور ریاض

بحرین، مجمع الجزایری بسیار کوچک است که در شمار دولت های ذره (Micro State) قرار می گیرد. از این منظر، به لحاظ وسعت جغرافیایی، بحرین هیچ حرفی برای زدن ندارد. همین نقطه ضعف در کنار ساختار سیاسی دیکتاتوری حاکم بر این کشور کوچک، بسیار از وزن ژئوپلیتیک آن کاسته است. تنها علت اهمیت بحرین، قرار گرفتن آن در خلیج فارس است و اگر این موقعیت سوق الجیشی نبود، شاید بحرین را در شمار کشورهایی نظیر السالوادور و برونئی به حساب می آوردند. اما با تمام این اوصاف، بحرین یک عضو سازمان ملل و اتحادیه عرب است و مسلما همسویی یا به عبارت بهتر، دست نشاندگی آن، برای آل سعود برگ برنده است. با توجه به این موضوع، اکنون شاهد اتحادی استراتژیک میان ریاض و منامه هستیم تا جاییکه تقریبا محتوای تمامی بیانیه های رسمی دولت بحرین، عینا همانی است که از عربستان بیرون می آید.

اختلاف میان خاندان صدر و خاندان خلیفه

ماجرای اختلاف میان متحد و موتلف سعودی در منطقه، با توئیت صدر و واکنش تند بحرین آغاز شد. خالد بن احمد، وزیر خارجه آل خلیفه، در پاسخ صدر، او را "احمق سلطه جو" خواند و معاون کاردار بغداد نزد منامه را احضار کرد. در واکنش، وزارت خارجه عراق ضمن احضار متقابل کاردار بحرین، صدر را در شمار شخصیت های مهم ملی-مذهبی برشمرده و تاکید کرده اجازه نمی دهد به چنین شخصیت هایی توهین شود. عراق همچنین از بحرین خواستار عذرخواهی رسمی شده و تصریح کرده که دخالت این کشور در امور داخلی خود را نمی پذیرد. به این ترتیب، اختلاف میان دو بازیگر محور ریاض، در عراق بالا گرفته است.

عربستان کدام را بر خواهد گزید؟ خاندان صدر یا خلیفه؟

حکام عربستان متوجه هستند که در موقعیت کنونی، یک دشمن زیاد و هزار دوست کم است چراکه بر سر سودان، سوریه، مصر و قطر بسیار از ترکیه فاصله گرفته اند و عملا آن را به سوی ایران هل می دهند. پس بن سلمان به هیچ عنوان گزینه "یا" صدر "یا" خلیفه را انتخاب نخواهد کرد بلکه در جهت حفظ هر دو گام برخواهد داشت. می توان به یقین گفت که هم اکنون هم مسئولین سعودی وارد عمل شده اند تا میانه این دو بازیگر محور ریاض را سامان دهند. سعودی ها، به احتمال قریب به یقین، مشکل را با فشار به بحرین، یا پول به صدر یا ترکیبی از هر دو حل خواهند کرد اما این موضوع، شکنندگی موجود در صفوف محور ریاض را بهتر نمایان می سازد. نباید از یاد برد که امیر قطر، کمتر از چند ماه قبل از حصر عربی علیه کشورش، در کنار ملک سلمان، رقص شمشیر داشت ولی به ناگاه ورق برگشت. حالا، شاید چندان دور از انتظار نباشد که صدر، طی زمان، گاه و بیگاه به منافع سعودی ضربه بزند.